Qarshi va unga bog'langan masalalar

BISMILLAHIR ROHMANIR ROHIYM

Bu masalada musulmon kishi uzini kanday tutishi lozimligi hususidagi hukmlarni keragicha yu khar bir uchun zhuda ham zarurdir. Zotan, inson kim bulishidan katyi nazar, hayotiga qarshi karz muomalasiga duch kelishi turgan gap: kimdir karz oladi, kimdir karz beradi. Karz olgan ham, karz bergan ham, karzga guvoh bHilgan ham bu ish bo'yicha mavjud shar’iy ta’limotlarni, karzning shariatdagi hukmlarini bilishi kerak.
Karz masalasi turli sabablarga ko'ra bugungi kundagi ishlab chiqarish masalalaridan biriga ailanib koldi, desak mubolaga qilmagan bwlamiz. Avvalgi tuzum kishilarning iqtisodiy faoliyati qat'iy chegaralangan, xususiy mulkchilik boshqa man qilingan edi. Shu sabab karz masalasi ham chegaralangan, odamlar bu muammoga hozirgichalik duch kelishmasdi. Yangi sharaitda ko'pchilikda oson yo'l bilan tezroq va kuch boylik orttirish istagi avzh oldi. Ularning khayoli bu boshqarishning eng oson yo'li olib, tijorat qilish yoki biror tadbirkorlik bilan shug'ullanish, degan fikr bilan band buldi. Odamlar “Falon mikdorda karz olib, uni bir marta “aylantirsam”, buncha foyda kuraman, ikki marta “aylantirsam”, mana buncha buladi”, kabilidagi kitob-kitoblarni tushdilar. Har kim qilmoqchi bulgan ishini yaxshi biladimi-y'qmi, o'ziga, hzirgi sharoitga tug'ri keladimi-y'qmi, baribir, natizhasi albatta z'r b'ladi, degan hayol bilan harakat boshlady. Kwprok “Falonchi-pistonchilar buncha karz olib, chetdan mol olib sotgan ekan, buncha foyda kuribdi, men ham shunday qilmoqchiman”, kabilida ish kwrish avzh oldi. Falonchining ota-bobosi bu ishning stalar bulgani, u ushbu ishni urganib o'zlashtirib olgani haqida o'ylash khayoliga ham kirib-chiqmasdi.
Chukur uylamai, shoshilib qilingan ana shunday ishlar sodir "tadbirkorlar" orasida ishni eplay olmai, karzga botib kolish hollari asta-sekin kwpaya bordi. Kishilar o'rtasida bu kelishmovchiliklar, tortishuvlar, urush-janjallar payo bwla boshlady. Karz berganlar bergan karzlarini qaytarib olish qiyin bwlaetganidan, karz olganlar esa “hisoblagich aylanib” turganidan tinmai shikoyat qilardi. Bora-bora qarz olganidan tonayotganlar va qarzni kaytarib olish uchun olish uchun ichki chora-tadbirlar kuraetganlar haqida haplar urchiy boshlady.
qaysi gidek, qilar ishni kilib qo'yganidan, quza sinib, suv tẞkilganidan keyin mullalarga murozhaat qilish ham boshlanib ketdi. Karz olib, karz berayotganlarida shariat ham, ahli ilm ham yodiga kelmagan kishilar boshlariga ish tushganidan keyin muammoni hal qililish uchun shariatning hukmini, ahli ilmning aralashuvini istab kolishardi.
Bu holat domlalarni ham karz va unga bog'liq masalalar bo'yicha kitob tilashga, so'rab-surishtirishga mazhburladi. Avwal bu kabi masalalar kam bHlganidan ulamolar ham ular xaqida chukur tahlil qilingan zhavoblarni tayor holda topish ishida bir muncha qiyilishlari turgan gap edi. Eng qiyini, sharia ta'limotlariga amal qilmasdan olib borilgan moliaviy muomalalarda payo bulgan sharia hukmi b'yicha hal qilish kerak bo'ladi. Ushbu masalalarning barchasida “Agar avvaldan surab, sharia buicha ish tutganingizda, bu holga tushilmasdi”, degan gaplar bular edi. Misol uchun, ikki tarafning gapi bir-biriga tughri kelmay ko'lganda, “Orangizda bulgan karz muomalasini yozib qo'yganmisizlar?” deb so'ralsa, ikkisi ham “Yo'q”, degan zhavobni berardi. — Guvoxlar bormi? degan savolga ham huddy shu zvob olinardi...
Karzgi mashmashalar xozirgi kunimizda ham davom etmoqda. Engi, karz berish imkoni bor kishilar bo'lib o'tgan voqealardan keyin birovga karz yomon botina olmay qo'yishdi. Karzdorlarning bazilarini karzni tulashga harakat qilish o'rniga turli-fog hyilalarni ishga solishga o'tdilar. Kolganlari esa karzni qandai uzish hakhida oylab, hayollari parishon bwlib yurishibdi.
Kabulimga kiradiganlarimizning ma'lum qismi karzdor kishilar bo'lib, ular mendan karzni uzish uchun nima qilish va o'zlarini qanday tutish kerakligi haqida maslahat, bu boradagi duolarni suraidilar.
zhamiyat miqyosida ham qarz muammosi haqiqatida, qarz berib, qaytarib ololmai yurganlarning figonlari, karzni bermay yurganlarning firiblari boracidagi va shunga o'xshab turli-fog haplar xali-hanuz ozaigani.
Majmua muammolar va ularga bog'liq holda bo'yicha kerakli shar'y ma'lumotlarni alohid risola tarzda takdim qilish haqida kamina homingizdan buyon o'ylab, rezha qulib yurar edi. Allo taolo irodasi il shu kunlarda ushbu rezhani amalga oshirish fursati kelgandai bulib koldi. Haq subhanahu va taolodan yordamagan holda bu ishni amalga oshirishga qo'l urdik. Salom taoloning Ozi bu ishda bizga etkazib bulsin!