Hidoyat Imomi (Imom Abu Mansur Moturidiy)

Oxirgi nabiy Muhammad Mustafoga go‘zal va mukammal salavot va salomlar bo‘lsin!
Musulmon tarixchilar, tarixni o‘rgangan odamning umri uzayadi, deyishadi. Haqiqatda tarixni qunt bilan o‘rgangan odam xuddi o‘zi o‘rgangan, o‘sha davrda yashagandek bo‘ladi. Tarixni qunt bilan o‘rgangan odam dunyo tarixida bo‘lib o‘tgan ko‘plab hodisalarning ishtirokchisiga, hech bo‘lmaganda, tomoshabiniga aylanadi desak, mubolag‘a qilmagan bo‘lamiz.
Shu bilan  birga, tarix ulkan omonat ham hisoblanadi. Bo‘lib o‘tgan hodisalarni omonat bilib, ularni kelajak avlodlarga yetkazish har bir jamiyatning va uning ilmli aʼzolarining burchidir. O‘sha tarixni o‘rganish bilan hozirgi va kelajak avlodning umri uzayadi, tajribasi ortadi. Avvalgilarning foydali ishlarini o‘ziga ibrat qilib oladi va ular yo‘l qo‘ygan xatolarni takrorlamaslikka harakat qiladi. Insoniyat tarixida bu ishga hamisha amal qilib kelingan.
Har bir vatanparvar kishi o‘z yurtiga bo‘lgan mehr-muhabbatining ramzi sifatida, bu yurtning tarixini o‘rganadi. Qo‘lidan kelganlar esa o‘zi o‘rgangan narsalarni kelajak avlodlarga ham qoldirishni o‘ylaydi, buning uchun harakat qiladi.
O‘tmishda yashab o‘tgan azizlarning hayotlari va faoliyatlari o‘sha vaqt tarixidan eng eʼtiborli, zalvorli o‘rin egallagan. Shu sababli ham keyingi avlodlar uchun ularning hayot va faoliyatlarini o‘rganish katta ahamiyat kasb etadi.
Islom diyorlari tarixiga nazar solgan har bir kishi tarix va undagi hodisalar, harakatlar boshida ulamolar turganini darhol sezadi. Albatta, bu Islom dini xususiyatlaridan kelib chiquvchi tabiiy bir holatdir. Islom haqiqatlarini to‘g‘ri tushunib yetgan ulamolar doimo o‘z xalqi bilan birga bo‘ladi, uning dard-alamlarini birga tortadi. Zotan, haqiqiy ulamolar faoliyatining o‘zi shuni taqozo qiladi. Islom taʼlimotlari bilan qurollangan ulamolar o‘z xalqi dardiga malham bo‘lishga harakat qiladilar. 
Ana shunday ulamolarning eng ulug‘laridan biri imom Abu Mansur Moturidiy rahmatullohi alayhi bo‘lganlar. U kishi Islom millati uchun eng tahlikali bir paytda musulmonlarning aqiydasini mardonavor himoya qilganlar, musulmonlar ommasi aqiydasining to‘g‘ri yo‘lda, Qurʼoni Karim yo‘lida, Nabiy sollallohu alayhi vasallamning sunnatlari yo‘lida, Ahli sunna va jamoa yo‘lida sobitqadam bo‘lishiga sabab bo‘lganlar. U zot rahmatullohi alayhi yashagan davr tarixini, o‘zlarining hayotlari va faoliyatlarini o‘rganish biz uchun g‘oyatda zarurdir.
Alloh taologa beadad shukrlar bo‘lsinkim, oxirgi paytlarda vatanimiz tarixini, vatanimizdan yetishib chiqqan allomalar tarixini o‘rganish borasida ko‘plab ibratli ishlar qilindi va qilinmoqda.  Imom Abu Mansur Moturidiy rahmatullohi alayhining hayotlari va faoliyatlarini o‘rganish borasida qilingan ko‘plab ishlar shular jumlasidandir. U zot rahmatullohi alayhining hayotlari va ilmiy faoliyatlariga bag‘ishlab xalqaro anjuman ham o‘tkazildi. Xalq o‘zining o‘tmishdagi allomalaridan biri bo‘lmish imom Abu Mansur Moturidiy rahmatullohi alayhini tanidi.
Shu bilan birga, turli sabablarga ko‘ra imom Abu Mansur Moturidiy rahmatullohi alayhi haqlarida, u kishi asos solgan moturidiya aqiydaviy mazhabi haqida turli gap-so‘zlar ham bo‘ldi va bu gap-so‘zlar hozir ham davom etmoqda. Ko‘pchilikda, xususan, yoshlarda bu borada turli savollar ham paydo bo‘lib turibdi.
Mazkur holatlarni eʼtiborga olib, imom Abu Mansur Moturidiy rahmatullohi alayhining hayotlari, u zot yashagan davrdagi holat, u kishi qilgan ishlarning ahamiyati, mazhablarining paydo bo‘lish tarixi va bu mazhabning ahamiyati kabi masalalarni yoritib beruvchi maʼlumotlarni bir joyga jamlab, nashr qilish niyati bor edi. Ana shu ezgu niyatni amalga oshirish maqsadida Alloh taoloning O‘zidan yordam so‘ragan va U Zotga tavakkul qilgan holda ish boshladik. Bu borada jamlab qo‘yilgan manbalardan, avval o‘zimiz turli munosabatlar bilan tayyorlagan bitiklarimizda va kitoblarimizda yozgan maʼlumotlardan, “Shomila” elektron kutubxonasidan va xalqaro maʼlumotlar to‘ridan foydalandik.
Alloh taolo ushbu o‘ta kamtarona amalni qabul aylasin va hammamiz uchun foydali bo‘lishini nasib qilsin!