Xususiyatlari Ish Sahroi

Qurʼoni Karim behuda, botil sheʼrlarni tanqid qilish bilan birga, Allohning zikriga vobasta bo‘lgan, adolat himoyasi uchun aytilgan sheʼrlarni maqtaydi (Shuʼaro surasi, 200-oyati tafsiriga qarang). Shunday qilib, Qurʼon bu sohada ham o‘zining hidoyatini taqdim qiladi.

Imom Ahmad ibn Hanbal Abdurrahmon ibn Kaʼbdan, u otasi Kaʼb ibn Molikdan rivoyat qilishicha, u kishi Shuʼaro surasida shoirlar haqidagi oyatlar nozil bo‘lganda Rasululloh solllallohu alayhi vasallamning huzurlariga kelib, «Alloh taolo shoirlar haqida O‘z hukmini nozil qilib qo‘yibdi-ku?!» deydi. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Mo‘min kishi qilichi bilan ham, tili bilan ham jihod qiladi. Jonim qo‘lida bo‘lgan Zotga qasamki, sizlarning ularga otadigan “o‘q”ingiz kamon o‘qidan ham o‘tkirroq», deydilar.

Rasululloh solllallohu alayhi vasallam sheʼrda ana shunday qudrat borligini va bu ham Allohning yo‘lidagi kurashning bir turi bo‘lishi mumkinligini bayon qilish bilan birga, o‘rni kelganda ana shunday “jang” qilishga shoir sahobalarni “safarbar” etganlar. Mushriklar Islomni, Nabiy solllallohu alayhi vasallam boshliq musulmonlarni masxara qilib sheʼr bitishganda Rasululloh solllallohu alayhi vasallam mashhur shoir Hasson ibn Sobit roziyallohu anhuni ularga qarshi sheʼr aytishga undab, «Allohim! Uni ham Ruhul-quds bilan qo‘lla!» deya iltijo qilganlar (Buxoriy rivoyati). Boshqa naqlga ko‘ra, u zot o‘shanda Hasson roziyallohu anhuga qarab, «Ruhul-quds sen bilan», deya marhamat etganlar.

Rasululloh solllallohu alayhi vasallam bir necha o‘rinlarda qofiyali gapirganlari, baʼzan sheʼr aytganlari sahih rivoyatlarda kelgan. U zot alayhissalomning sheʼr xususida aytgan eng mashhur so‘zlari esa: «Bayonning ham sehrlisi, sheʼrning ham hikmatlisi bor», degan hadislaridir (Imom Hokim “Mustadrak”da Abu Bakra roziyallohu anhudan rivoyat qilgan). Ushbu nabaviy iltifot asrlar osha musulmon shoirlar ijodining mayog‘i bo‘lib kelgan.

Ha, haqni qo‘llash, iymonu ixlos ruhiyatini shakllantirish, ilmu muhabbat nurini taratish, elyurt, Vatan mehrini qalblarga singdirib, haqiqatni himoya etishda sheʼriyatning o‘rni juda katta. Shuning uchun ham Rasululloh solllallohu alayhi vasallam bu ishga Hasson roziyallohu anhuni kamarbasta qilmoqdalar.

Darhaqiqat, sheʼrda hikmat bor, sir bor, sehr bor. Oddiy fikrlarni ham sheʼrga solsangiz, o‘zgacha taʼsir kasb etadi. Ushbu qonuniyatdan kelib chiqib, yuqorida zikr qilingan oyat-hadislarga tayangan holda, yaxshilikka targ‘ib qiladigan, ezgu maʼnolarni o‘zida aks ettirgan sheʼrlar dinimizda qadrlanadi, yuksak baholanadi. Bu borada mumtoz adabiyotimiz oliy namuna o‘laroq yuksak cho‘qqida turganidek, zamonaviy sheʼriyatimizda ham juda ko‘p yutuqlar bor. Ana shunday durdonalarning eng saralari zamonaviy o‘zbek sheʼriyatining mashhur namoyandasi Abdulla Oripovning asarlarida ham o‘z ifodasini topgan.

Har bir davrning o‘z kishisi bo‘lganidek, har bir zamonning o‘z shoiri bo‘ladi va u zamondoshlarining dardu hasratlarini qalamga olib, ularning tilida xitob etadi. Adib Abdulla Oripov ham ana shunday shaxsiyatlardan edi.

Abdulla Oripovni hamma qatori yoshligimizdan tanib, ayrim sheʼrlarini maktabdayoq o‘qib, o‘rgangan bo‘lsada, u kishining o‘zi bilan shaxsan tanishib, hamsuhbat bo‘lish so‘ngi yillardagina nasib bo‘ldi. Bu suhbatlarda ulug‘ shoirning nodir va pishiq mulohazalaridan ko‘p foyda oldik. Uchrashuvlarning birida u kishiga «Oltin silsila» turkumining ayrim juzlarini sovg‘a qilgan edik, juda mamnun bo‘ldilar va bu loyiha bilan qiziqib qoldilar. Xususan, uning yuqori sifatini ko‘rib, nashriyotimiz haqida qiziqdilar. Biz bu kitob ustozimiz shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf rahmatullohi alayh boshchiligida chop etilgan asar ekanini va u zot asos solgan “Hilol-nashr” nashriyot-matbaasida chop qilinganini aytdik. Shoirning hazratga muhabbati va ehtiromi ham o‘zgacha ekan, ustoz haqlarida juda ko‘p iliq so‘zlar aytdilar va ushbu samimiy muhabbat sabablimi, o‘sha yerdayoq o‘zlarining biror kitobini nashriyotimizda chop qilish niyatlari borligini izhor qildilar. Shu zahoti sevimli shogirdlari Alisher Nazarga ayrim ko‘rsatmalarni aytdilar, tez orada nashriyotni borib ko‘rib, shayx hazratlarini xotirlash, ustozning farzandlari va shogirdlariga, nashriyot va matbaa ahliga dil izhorlarini bayon etish rejalari borligini taʼkidladilar. Ko‘p o‘tmay, bu niyatlari amalga oshdi.

Alisher Nazar rahmatli shoirimiz Abdulla Oripov nashriyotimizda chop ettirmoqchi bo‘lgan sheʼrlari to‘plamini kaminaga yuborib, undagi sheʼrlarning mazmunini diniy nuqtai nazardan baholab, fikr-mulohaza bildirishimni iltimos qildi. Men bu vazifani bajonidil bajarib, qo‘ldan kelganicha baʼzi satrlar yuzasidan kamtarona takliflarimni aytgan bo‘ldim. Meni xursand qilgan va shoirimizga bo‘lgan muhabbatimning ortishiga sabab bo‘lgan ish shu bo‘ldiki, bu inson noyob isteʼdod egasi, ulug‘ shoir, qator unvonlar sohibi, zamonasining yetakchi adiblaridan bo‘lishiga qaramay, sheʼrlardagi baʼzi fikrlarga sharʼiy ahkomlar yuzasidan aytilgan taklif va mulohazalarni hech bir eʼtirozsiz qabul qilib, o‘z fazilatlarini yana bir bor namoyon etdilar. Taʼkidlash lozimki, bunday tuzatishlar sanoqli o‘rinlardagina kerak bo‘ldi. Qo‘lingizdagi kitobcha shu zaylda nashrga tayyorlandi.