Xususiyatlari Namozimiz dalili

Ammo baʼd:

Mustabid tuzum davrida xalqimiz o‘zining milliy qadriyatlari qatorida muqaddas dinimiz taʼlimotlaridan mosuvo bo‘lar ekan, namoz kabi ulug‘ ibodatni oshkora ado etish u yoqda tursin, hatto Islom va Iymonga tegishli kalimalarni oshkora aytish ham kishining hayotiga tahlika tug‘dirar, aksari musulmonlardan iborat bo‘lgan millatimiz diniy vojibotlarini maxfiy holda bajarishga majbur edi. 

O‘tgan asrning 90‑yillariga kelib, Kommunistik tuzumning siyosati demokratik islohotlar, qayta qurish jarayonlarida oxirgi kunlarini yashayotganini ko‘pchilik ozmi-ko‘pmi, faraz qilib qolgan edi. Ayniqsa millatning maʼnaviy bo‘shlig‘ini to‘ldirishda, uning qadriyatlarini qayta jonlantirishda muhim omil vazifasini o‘tovchi Islom dini ham ota-bobolari musulmon bo‘lgan xalqlar tomonidan ommaviy tarzda o‘rganila boshlandi. O‘sha kezlari Islom diniga oid har qanday maʼlumot kim tomonidan taqdim etilishidan qatʼi nazar, qabul qilinar, unga muqaddas din taʼlimoti o‘laroq munosabatda bo‘linardi. Natijada ko‘plab sohalarda bo‘lgani kabi, namoz ibodati xususida ham ixtiloflar ko‘zga ko‘rina boshladi... 

Allohning inoyati ila yurtimiz istiqlolga erishgach, qadriyatlarimiz tiklanib, dinimiz taʼlimotlari olimlarimiz tomonidan sekin‑asta yoritila boshlandi. Xususan, Islom dinining ruknlaridan biri bo‘lmish namoz borasida ham ona tilimizda bir necha kitoblar tasnif qilindi. Namozni yangi o‘rganuvchilar uchun mo‘ljallangan «Men ham namoz o‘qiyman», «Namoz o‘qishni o‘rganamiz» kabi nomlar bilan o‘nlab risolachalar nashr qilinib, ko‘pchilik ulardan foydalandi. Ularda namozning o‘qilishi sodda uslubda bayon qilingan bo‘lib, dalillar keltirilmaydi. 

Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlari «Hadis va Hayot» nomli katta ilmiy merosni xalqimizga o‘z ona tilimizda taqdim qildilar. Bu silsilaning 5-6-7‑juzlari «Namoz kitobi» bo‘lib, ularda hadislar orqali namozga tegishli hukmlarning ilmiy asosini o‘rganishimiz mumkin. 

U kishi hanafiy ulamolarimiz nazdida moʻtabar matnlardan biri bo‘lmish «Muxtasarul Viqoya» kitobining tarjima va sharhini ham “Kifoya” nomi bilan uch jildda xalqimizga taqdim qildilar. Hanafiy mazhabi ijtihodiga ko‘ra qilinadigan ibodatlarning dalillarini shu kitobda ko‘rishimiz mumkin. Bu kitoblar musulmon xalqimizni tashvishga solgan turli ixtiloflarning bartaraf bo‘lishida asosiy omillardan biri bo‘ldi. Lekin shunga qaramay, hozirda ham o‘zini bilmagan ayrim toifalar tomonidan «Hanafiylarning namozlari xato, hadislar asosida emas», deyilayotganini eshitib qolamiz. Ijtimoiy tarmoqlarda shu kabi iddaolarga duch kelganimda, namozning hanafiy mazhabi qabul qilgan dalillarini bayon qilish kerakligi xayolimdan o‘tardi. Shunday kunlarning birida ustozimiz shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlari menga Abdulvahhob Mashhadoniyning «Nabiy sollallohu alayhi vasallam namozlarining hanafiy mazhabi ijtihodi yog‘dusiga ko‘ra kayfiyati» nomli kitobini berib, uni tarjima qilishni taklif etdilar va men kitobni tarjima qilishga kirishdim. Mazkur kitobda hanafiy mazhabiga ko‘ra namoz o‘qish suratining dalillari keltirilgandir. Muallif kitobni taʼlif etish sababini bayon qilar ekan, baʼzi kishilarning «Hanafiy mazhabi ijtihodidagi namoz ko‘rinishi ko‘p hollarda hadisga asoslanmagan, hadislar eʼtiborsiz qoldirilgan», degan gaplari bunga turtki bo‘lganini aytadi. Darhaqiqat, hanafiy mazhabini hali yaxshi o‘rganmagan, bilimi sayoz kishilar yoki uni noxolis o‘rgangan kimsalar tomonidan shu maʼnodagi daʼvolarning bo‘lib turishi bor gap. Ular odatda ilmiy dalillarni o‘rganib, solishtirib chiqishdan ko‘ra boshqalarni ayblashni o‘zlariga maʼqul ko‘rishadi. Lekin insof bilan, chuqurroq o‘rganilsa, to‘rt mazhab, xususan, hanafiy mazhabining ijtihodlari yetarli ravishda ilmiy asosga ega ekani ravshanlashadi.

Barcha mujtahidlarning mazhablari qatori, hanafiy mazhabining ham o‘ziga xos usullari mavjud. Ularni o‘qib, o‘rganmay turib, yuzaki maʼlumotlar asosida taʼna qilish insofsizlikdir. Aslini olganda, hanafiy mazhabida hadis qiyosdan ustun turadi. Hatto boshqa mazhablardan farqli o‘laroq, hanafiylarda zaif hadis bo‘la turib, qiyosga o‘tib ketilmaydi. Hanafiy azizlarimiz: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytdilar, bajardilar yoki u kishining huzurlarida bunday qilindi», degan so‘zning hidi bo‘lsa ham, qiyosga hojat yo‘q», deyishadi. Birgina misol: 

Imom Molik, Shofeʼiy va Ahmad ibn Hanbal rohmatullohi alayhlarning nazdida qahqaha otib kulish tahoratni sindirmaydi. Bu azizlarimiz ushbu ijtihodlariga quyidagi dalillarni keltirishadi.