Odoblar xazinasi 1, 2, 3, 4 - juzlari

Alloh taoloning rahmati bo‘lsin, otamiz bundan o‘ttiz olti yil muqaddam Toshkentdan qaytganlarida «Diniy idora chop qilibdi», deya terilariga sig‘may, xursand hollarida bir kitobni olib keldilar. Keyin bu kitob imom Buxoriyning ikkinchi bosh asari ekani va undagi hadislar haqida maʼlumotlar ham berdilar.

«Al-adab al-mufrad» bilan shu tarzda tanishib olgandan keyin yolg‘iz qolganda uni bilgancha o‘qib, yaxshi tushuna olmay xunob ham bo‘lgan edik. Ayni paytda bu kitobni qunt bilan o‘qib chiqqan yoki o‘qiyotgan biror kishi haqida xabar ham eshitmagan edik.

Keyinroq, Islom maʼhadi va diniy idorada ishlab yurganimizda «hashar tarjima» uchun bir nechta odamga ushbu kitobning hadislari taqsimlab berildi. Har kim qo‘lidan kelganicha tarjima ham qildi. Ammo maʼlum vaqtdan so‘ng tarjimalar yaxshi chiqmagani haqida xabar tarqaldi. Shu bilan birga, o‘tmay qolgan tarjima hech kimga qaytarib ham berilmadi.

Hijratdan qaytib kelganimizdan so‘ng turli munosabatlar ila mo‘min-musulmonlarning uylaridagi suhbat va o‘tirishlarda ishtirok etishga to‘g‘ri keldi. Bu kabi yig‘inlarda turli yoshdagi va saviyadagi kishilar jamlanib, ilmli kishilardan suhbat qilib berishlarini so‘rashlari odat tusiga kirib qolgan edi. Chamasi ikki-uch soat davom etadigan mazkur o‘tirishlarning o‘n besh-yigirma daqiqasi biror mavzudagi vaʼzga yoki savol-javoblarga bag‘ishlanar edi. Bir o‘tirishdagi savollar ikkinchisida ham takrorlanar, vaʼzlar ham shunga o‘xshash holatda edi. Vaqtdan va imkoniyatdan unumli foydalanilsa bo‘lardi-ku, degan fikr xayolni o‘ziga tortib turardi.

Oxiri biror kitobni o‘qib, tarjima qilinsa yaxshi bo‘lar, degan qarorga keldim. O‘ylab, surishtirib, chamalab ko‘rgach, «Al-adab al-mufrad»ni tarjima va sharh qilish juda zarur, degan fikr g‘olib chiqdi. Shu bilan birga, qilinadigan tarjima va sharhni ovoz yozish asboblari orqali yozib borish ham kerak, deya mulohaza qildim.

Bemalol o‘tadigan suhbatlarga «Al-adab al-mufrad»ning Toshkentda chop etilgan nusxasini va ovoz yozish asbobini olib boradigan bo‘ldim. Bu ish ko‘pchilikka yoqib tushdi. Asta-sekin mazkur uslub odat tusiga kirib qoldi. Suhbat o‘tadigan xonadon sohiblari ham suhbatlarni yozib oladigan bo‘lishdi. Shu tariqa yozuvlar ham tarqala boshladi.

Ko‘pchilik mazkur yozuvlarni eshitib, tashakkur hamda fikr-mulohazalarini ayta boshladi. Baʼzi imom domlalarimiz va ahli ilmlarimiz hadisi shariflarning arabcha matni o‘qilib, so‘ngra tarjima va sharh bo‘lgani ularga juda qo‘l kelayotganini aytishdi.

Afsuski, bu xayrli ishning boshlanish tarixini qayd qilmagan ekanmiz. Ammo u chamasi besh yil davom etib, 2005 yilning oxirlari, 2006 yilning boshlarida nihoyasiga yetdi.

Bu orada muxlis kishilarimiz «Al-adab al-mufrad»ning sharhi ila ovozli nusxasini yuqori saviyada tahrir qilib, yaxlit holatga keltirish yo‘lida ancha mehnat sarflashdi. Tushib yoki yo‘qolib qolgan hadislar tarjimasi va sharhini kamina xodimingizni qistab yurib, to‘ldirish va tartibga solish ishlarini amalga oshirishdi. Ularning ixlos ila amalga oshirgan ishlari «Al-adab al-mufrad»ning qirq besh soatlik ovozli nusxasini tayyorlash ila oxiriga yetdi. Alloh taolo uni hammamiz uchun foydali qilsin!

«Al-adab al-mufrad»ning ovozli tarjima va sharhini qilish jarayonida ham baʼzi muhtaram kishilarimiz agar bu ovozli yozuvlarni qog‘ozga tushirish ishlari boshlansa, xizmatga tayyor ekanliklarini aytishgan edi. Keyinchalik bu fikr pishib yetildi. Ishni boshlash haqida maslahat ochilgan paytning o‘zida unga bog‘liq kishilarimizdan biri og‘zaki sharhni allaqachon qog‘ozga tushirishni boshlaganlari haqidagi xabarni aytdilar.

Bu xayrli ishni ham Alloh taoloning O‘zidan yordam so‘ragan holimizda boshladik. «Al-adab al-mufrad»ning arabcha matnini qo‘yib, keyin so‘zma-so‘z tarjima va sharh qilishni rejalashtirdik. Albatta, ovozli nusxaning o‘zi bilan kifoyalanish ko‘zlangan maqsadga muvofiq bo‘lmasligini eʼtiborga olib, unga ko‘pgina qo‘shimchalar qilishni ko‘zladik.

Chet eldagi zamondosh katta ulamolardan baʼzilari «Og‘zaki aytilgan gaplarni qog‘ozga tushirishdan va o‘quvchiga moslab tayyorlashdan ko‘ra yangitdan yozgan osonroq», degan gapni yozganida, uni o‘qib, ajablangan edim.