Olam va odam, din va ilm

Nima uchun musulmonlarda birlik va hamjihatlik yo‘q?

Shu va shunga o‘xshash savollar har doim takrorlanib kelgani, hozir ham davom etayotganini eʼtiborga olib, ushbu mavzuda Alloh taolo bildirganicha kerakli sahifalarni qoralashga qaror qildik. Mavzuimiz asosan Yevropa, uning cherkovi, xalqi va tarixiga oid bo‘lgani uchun ko‘proq yevropaliklarning o‘zlarining manbalaridan foydalanishga harakat qildik. Bunda hozirgi sharoitda ko‘pchilik o‘zimizning gapdan ko‘ra G‘arbning gapini qabul qilishi osonligini ham hisobga oldik. Turli sabablarga ko‘ra, odamlarimiz biror masala o‘zimizdagi maʼlumotlar asosida bayon qilinsa, uncha taʼsirlanmaydigan, «Yevropada yoki Amerikada aniqlanibdi», «Yevropada unday bo‘libdi», «Amerikada bunday bo‘libdi», deyilsa, astoydil ishonadigan bo‘lib qolishgan. Buning ustiga, qarshi tarafning o‘zi eʼtirof qilgan haqiqatlarning taʼsiri kuchli bo‘lishi ham turgan gap.

Asosan rus tilida yozilgan va shu tilga tarjima qilingan matnlardan ko‘proq iqtiboslar keltirishni maʼqul ko‘rdik. Zotan, hozirgina aytib o‘tilganidek, yevropacha madaniyatni boshqalardan ustun ko‘radigan, yevropaliklarning gapini oson qabul qilishga ko‘nikkan kishilar oramizda talaygina. Kitobning asosiy maqsadi, mavzusi Yevropa bilan bog‘liq bo‘lgani uchun unda yevropaliklarning o‘zlarining gaplari va eʼtiroflarini keltirsak, o‘quvchilarimizga kuchli taʼsir qilib, murodimiz hosil bo‘lar, degan umiddamiz.

Shu bois hamma bilib qo‘yishi lozim bo‘lgan bir masalaga to‘xtalib o‘tmoqchimiz. Yevropaliklar o‘zlarining vaziyatidan, zehn va tushunchasidan kelib chiqib, “Islom” va “musulmon” so‘zlari o‘rniga asosan “arab” so‘zini ishlatadilar. Misol uchun, «Islom madaniyati» deyish o‘rniga «Arab madaniyati» deyishadi, «musulmonlar ixtiro qildilar» jumlasi o‘rniga «arablar ixtiro qildilar» degan jumlani ishlatishadi. Buning o‘ziga yarasha sabablari bor. Biz musulmonlarning fikrimizcha, yillar davomida butunlay aslini yo‘qotgan nasroniy dinidan mislsiz yomonliklar ko‘rgan yevropaliklar din desa ko‘ngillari ozadigan darajaga borib qolganlar. Ularning tushunchasiga ko‘ra ilm-fan, taraqqiyot, baxtli hayot, erkinlik kabi yaxshiliklar dindan, dindorlardan chiqishi mutlaqo mumkin emas. Shuning uchun ham mazkur yaxshiliklarni Islomga, musulmonlarga ham nisbat berishga tillari bormaydi. Islom sharofati bilan sodir bo‘lgan yaxshiliklarning barchasini arablarga nisbat beraveradilar.

Aslida esa arablar Islomdan oldin hech narsaga arzimaydigan xalq bo‘lganlar. Bir so‘z bilan aytganda, Islomsiz ular hech kim emas edilar. Islom tufayli ular insoniyat tarixidan alohida joy oldilar. Islomga amal qilib, dunyoga tanildilar. Islomga amal qilib, ilm, fan, madaniyat va hazoratga ega bo‘ldilar. Buning ustiga, erishilgan yutuqlarning ko‘pida asli arab bo‘lmagan musulmon xalqlarning salmoqli hissalari bor. Misol uchun, hadis ilmida musulmon ummati tomonidan eng sahih olti kitob deya eʼtirof qilingan to‘plamlarning mualliflaridan bittasigina asli arabdir. Qolganlari arab emas. Boshqa barcha sohalarda ham xuddi shu holni ko‘rish mumkin.

Maʼlumki, Qurʼoni Karim arab tilida nozil bo‘lgan, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ham, deyarli barcha sahobalar ham arab bo‘lganlar, shuningdek, barcha ilmiy ishlar arab tilida olib borilgan. Ushbu omillar ham “Islom” va “musulmonlar” istilohlari o‘rniga yevropaliklar tomonidan “arab” va “arablar” degan so‘zlarning ishlatilishiga sabab bo‘lgan. Shuning uchun yevropaliklardan olgan iqtiboslarimizning baʼzi o‘rinlarida ular ishlatgan iboralarning yoniga qavs ichida islomiy iboralarni keltirishni lozim ko‘rdik.

Baʼzi matnlarni rus tilidan tarjima qilishda yordamchi tarjimonlarning xizmatlaridan foydalandik. Bergan beg‘araz yordamlari uchun ul azizlarimizga alohida tashakkurlar aytamiz va haqlariga duolar qilamiz.

Haq subhanahu va taolodan ko‘mak so‘ragan holimizda bu ishga qo‘l urar ekanmiz, uning hammamiz uchun foydali bo‘lishini Alloh taoloning O‘zidan so‘rab qolamiz.