Sharhlar Saraxs ahli ko'rgan masalalar. Kasbning baeni

Boshqa birlari Alloh taolo tomon U Zotga ibodat qilish uchun sayr qiladi. Uning farzlarini ado etadi. Harom qilgan narsalaridan chetda bo‘ladi. So‘ngra ishlarining botiniga qaytadi. Ko‘ksida dunyoning muhabbati, izzattalablik, o‘zini baland olish, kibr, hirs va shahvatlar olovi, shuningdek, havoi nafsning g‘olib kelishi, tamagirlik, hasadgo‘ylik, maqtovga o‘chlik, dunyo ilinji kabi qalbni ko‘r qiladigan ko‘pgina ofatlar borligini anglab yetadi. Mazkur qalb mana shu mog‘orlar tufayli Alloh taolo sari yo‘l topa olmaydi, chunki uning dunyoga muhabbat qo‘yishida Robbiga xilof qilish bordir. U Alloh taolo chetga surgan va past sanagan narsalarga muhabbat qo‘ydi. Uning o‘zini baland olishida Alloh taologa o‘xshashga harakat bordir. Shahvatlar olovida esa fitnalarning kattasi bordir. Havoning g‘olib kelishida javrning barchasi va Alloh azza va jallaning haqlaridan yuz o‘girish bordir. Uning qalbi hikmatdan va Alloh taoloning tadbirlarini bilishdan to‘silgandir. Bunday odam nafsining qulidir. U farzlarni biror narsaning ilinjida ado etadi, haromlardan ham biror narsaning ilinjida chetda bo‘ladi. Alloh taologa ibodat qilishi asosan havoi nafs uchun bo‘ladi.

Bunday banda har bir ish, amal va vaqtda sidqni qoim qilishga muhtojdir. U esa o‘z nafsi bilan ovoradir. 

Kim Alloh azza va jallaning savobini istasa, yuqorida zikr qilingan ofatlarga qarshi jiddu jahd qilish bilan cheklanadi va U Zotga ixlosli bo‘lish uchun har bir ishda sodiq bo‘lishga intiladi.

Ammo kim Alloh taoloning O‘zini iroda qilsa, Alloh taolo sari yo‘lida unga inʼom eshigi ochilguncha botinida ham sadoqatga intiladi. Qachon unga eshik ochilsa va ato berilsa, bilginki, bu unga kuch yig‘ib, sayr qilishi uchun yo‘l xarajatidir. Banda sayrda qancha bardavom bo‘lsa, oldinga siljish uchun unga beriladigan ato shuncha ziyoda qilinadi. Shu tariqa bu ishda davomli bo‘lsa, Alloh taologa qalbi bilan yetishadi. 

Allohga yetishishi bandaning jiddu jahdiga qarab bo‘ladi. Bu banda Allohning valiysidir. Qalbi bilan U Zotning dargohida o‘ziga tayin qilingan maqomda turuvchidir. U barcha iflosliklardan xoli bo‘lgan salomat nafs bilan, shuningdek, havoi nafs, o‘zini baland olish va mog‘orlardan xoli, Alloh ila behojat bo‘lgan kuchli qalb ila amallarga yo‘llab qo‘yiladi. 

Bu masalalar bo‘yicha bizning ikkita kitobimiz bor: biri “Riyozatun-nafs” kitobi, ikkinchisi, «Siyratul avliyo» kitobidir. Kim bu masalalar bo‘yicha ilm talab qilsa, Alloh taoloning izni ila ulardan javob topadi.