Уолтер Айзексон: Код Бузар

            Китоб 20 июндан бошлаб етказиб берилади

Тиме, Тҳе Вашингтон Пост, Смитҳсониан Магазине, Амазон, БоокПаге, Ссиенсе Невс, Блоомберг томонидан энг яхши китоблардан бири сифатида тан олинган илмий-оммабоп китобни кутиб олинг. Сизни 736 бетлик илм-фан дунёсига қизиқарли ва ҳаяжонли саёҳат кутмоқда.

• Генетика қанчалик катта ютуқларга эришди?
• Ген таҳрирлаш ҳаётимизда нималарни ўзгартиради?
• Нобел мукофоти қандай қўлга киритилади?
• Буюк олим тарбиялаш қанчалик осон?
• АҚШда илмий муҳит қанақа, олимлар ва лабораториялар ўртасида рақобатчи?

1953 йил ДНК структураси кашф этилгач, ер юзидаги барча жонзотларнинг ҳаёт коди маълум бўлди. Бу мисли кўрилмаган кашфиёт эди. Галдаги қадам ана шу кодни ўзимиз ёза олишимиз, уни бузиб, қайта таҳрирлашни ўрганиш эди. Ҳаёт кодини қайта ёза олсак, биз нафақат турли туғма генетик касалликлардан ва саратондан халос бўлишимиз, балки танамизни исталган шаклда – рангимиз, мушакларимиз ҳажми, касалликка қарши иммунитетимизни ўзимиз истаган томонга ўзгартиришимиз мумкин бўларди. Уолтер Айзексон генетик кодни бузишга катта ҳисса қўшган олим, Нобел мукофоти лауреати Женнифер Дауднанинг фаолияти, тадқиқотлари ҳақида ҳикоя қилар экан, шу баҳонада ген муҳандислиги вужудга келиши жараёнидаги мураккабликлар, ахлоқий масалалар, олимлар ўртасидаги рақобатлар, илмий кашфиёт ва ихтиролар қандай қилинишини ўқувчига қизиқарли шаклда сўзлаб беради.

Леонардо да Винчи ва Стив Жобснинг муаллифи Нобел мукофоти совриндори Женнифер Даудна ва унинг ҳамкасблари касалликларни даволаш, вируслардан ҳимоя қилиш ва соғломроқ чақалоқларга эга бўлиш имконини берадиган инқилобни қандай бошлагани ҳақидаги жозибали ҳикояси билан қайтди.

Женнифер Даудна олтинчи синфда ўқиб юрган вақти бир куни уйга келиб, отаси унинг тўшагида “Қўшалоқ спираль” номли китобни қолдириб кетганини кўрди. У буни ўзи яхши кўрган детектив эртакларидан бири деб ўйлаб, четга суриб қўйди. Шанба куни ёмғирли ҳавода китобни ўқиганида, у қайсидир маънода ҳақ эканлигини англади. Саҳифаларни тез варақлар экан, у ҳаёт кодини кашф қилиш учун рақобат ортидаги шиддатли драмага қойил қолди. Ўрта мактаб маслаҳатчиси унга қизлар олим бўлмасликларини айтган бўлса ҳам, у шундай қилишга қарор қилди.

Табиат қандай ишлашини тушуниш ва кашфиётларни ихтирога айлантириш иштиёқидан келиб чиққан ҳолда, у китоб муаллифи Жеймс Уотсон ДНК тузилишини кодли равишда кашф этганидан бери энг муҳим биологик ютуқ эканлигини айтганига қулоқ тутади. У ва унинг ҳамкорлари табиатга бўлган қизиқишни инсон зотини ўзгартирадиган ихтирога айлантирди: ДНКни таҳрирлай оладиган, ишлатиш учун қулай восита. СРИСПР номи билан танилган бу ихтиро тиббий мўъжизалар ва ахлоқий саволларнинг ажиб янги дунёсини очди.

СРИСПРнинг ривожланиши ва коронавирусга қарши вакциналарни яратиш пойгаси бизнинг кейинги буюк инновацион инқилобга ўтишимизни тезлаштиради. Ўтган ярим аср микрочип, компьютер ва интернетга асосланган рақамли аср бўлди. Энди биз ҳаёт илми инқилобига киряпмиз. Энди рақамли кодлашни ўрганаётган болаларга генетик кодни ўрганувчилар ҳам қўшилади.

Бизни вирусларга камроқ сезгир қилиш учун янги эволюцион хакерлик кучларимиздан фойдаланишимиз керакми? Бу қандай ажойиб неъмат бўларди! Ва депрессиянинг олдини олиш ҳақида нима дейиш мумкин? Hmmm... Ота-оналарга, агар имкони бўлса, фарзандларининг бўйи, мушаклари ёки ИҚ ни оширишга рухсат беришимиз керакми?

СРИСПРни кашф этишга ёрдам берганидан сўнг, Даудна ушбу ахлоқий муаммолар билан курашда етакчи бўлди ва унинг ҳамкори Эммануэл Шарпентиер билан 2020 йилда Нобел мукофотини қўлга киритди. Унинг ҳикояси ҳаётнинг келиб чиқишидан тортиб туримизнинг келажагигача бўлган табиатнинг энг чуқур мўъжизаларини ўз ичига олади.