Sharhlar Mark Levi: Soya o‘g‘risi

Mark Levi ( Marc Levy) — fransuz yozuvchisi. 1961 yil 16 oktyabrda Bulon-Biyankur (fr. Boulogne-Billancourt) shahrida tug‘ilgan. 2005 yilda «Osmon bilan Yer o‘rtasida» mashhur filmi suratga olingan «Shunchaki rost bo‘lsa» romani muallifi. Ikkinchi Jahon urushi paytida yozuvchining otasi Tuluzada Marsel Langer tomonidan tashkil etilgan 35-Xalqaro kommunistik brigada tarkibida Fransiyada qarshilik ko‘rsatish harakati aʼzosi bo‘lgan.

Polina, Lui va Jorjga bag‘ishlanadi.

Soyani tutmoqchi bo‘lganga Baxt soyasi qismat bo‘lur.
Vilyam Shekspir[1]

Muhabbatda, bilasanmi, eng asosiysi – tasavvur. Har bir kishi boshqani asliyatdan qolishmaydigan darajada, butun tasavvur kuchi bilan o‘ylashi lozim, o‘shanda, ikki tasavvur uchrashganda… bundan ajoyibroq narsa yo‘q.
Men qorong‘ulikdan, pardalar buklamida, yotoqxona gulqog‘ozlarida raqs tushadigan sharpalardan qo‘rqar edim. Vaqt o‘tishi bilan bu soyalar yo‘qoldi. Lekin bolaligimni eslaganim zahoti ular yana paydo bo‘lar va men dahshatli, tahdidli soyalarni yana ko‘ra boshlardim.
Xitoy maqolida aytilishicha, tarbiyali odam qo‘shnisining soyasini bosmaydi. Men yangi maktabga ilk kun kelganimda bu haqida bilmas edim. Mening bolaligim o‘sha yerda, maktab hovlisida o‘tgan edi. Men uni quvishni, tezroq katta bo‘lishni istar edim, lekin u mening nazarimda hali juda kichik bo‘lgan bu tanada mahkam tutib tutar edi.
“Hammasi yaxshi bo‘ladi, mana ko‘rasan…”
Darsning birinchi kuni. Men chinorga suyanib turar va guruhlar hosil bo‘lishini kuzatar edim. Men ularning birortasiga ham taalluqli emasdim. Hech kim menga tabassum qilmadi, taʼtildan keyingi do‘stona yelkaga urishlar, quvonch belgilari bo‘lmadi, va men taʼtilni qanday o‘tkazganimni hech kimga aytmadim. Boshqa maktabga o‘tkazilayotgan bolalarga ota-onalarning “hammasi yaxshi bo‘ladi, mana ko‘rasan…” iborasiga javoban tomog‘ida tiqilgan narsa bilan boshlanadigan sentyabr tongi yaxshi maʼlum. Go‘yo o‘zlari biror narsani xotirlaydigandek! Ota-onalar hamma narsani unutishgan, lekin bu ularning aybi emas, ular shunchaki qarib qolishgan.
Shiypon ostidagi galereyada qo‘ng‘iroq chalindi, o‘quvchilar saflanishga yugurishdi, o‘qituvchilar yo‘qlamani boshlab yuborishdi. Ko‘zoynaklilar uchta edik – ko‘p emas. Men oltinchi “S” sinfiga tushib qoldim, va har doimgidek, sinfda eng kichik ekanligim maʼlum bo‘lib qoldi. Mana dekabrda tug‘ishning oqibati! Oyim va dadam yarim yilga sinfdoshlarimdan ilgari ekanligimga sevinishsa, men uchun o‘quv yilining boshlanishi qiynoq edi.
Sinfda eng kichigi bo‘lish – taxtani artish, bo‘rni olib kelish, sportzalidagi matlarni yig‘ish, basketbol to‘plarini eng yuqori raflarga qo‘yish, va hammasidan ham yomoni, sinfdoshlar bilan tushadigan rasmlarda oldingi qatorda turkcha-chordana qurib o‘tirish. Maktabda o‘qiyotganingda xo‘rliklarningn cheki yo‘q.
Agar oltinchi “S” sinf bolalari qo‘rqadigan va mening tep-tersim bo‘lgan Markes bo‘lmaganida, bularning barchasiga chidash mumkin edi. Agar men maktabga ilgariroq borgan bo‘lsam – bundan ota-onam juda xursand edilar – Markes ikki yil orqada qolgan, uning ota-onasi esa bunga juda befarq edi. O‘g‘li maktabda band, maktab oshxonasida ovqatlanadi, kechga yaqin uyga keladi, shunisigayam xudoga shukr.
Men ko‘zoynak taqardim. Markesning ko‘zi esa silovsinning ko‘zi kabi o‘tkir edi. Men tengdoshlarimdan o‘n santimetr past edim, Markes esa to‘qqiz santimetrga baland, men va uning oramizdagi bo‘y farqini tasavvur qilavering; men basketbolni yomon ko‘rardim, Markes esa savatchaga koptokni tashlash uchun biroz cho‘zilsa bo‘ldi edi; men sheʼriyatni yaxshi ko‘rardim, u esa sportni, garchi bularning o‘zi bir-biriga mos bo‘lmasa ham; men daraxt shoxlaridagi chigirtkalarni kuzatishni yaxshi ko‘rsam, Markes ularning qanotini yulishni yaxshi ko‘rardi.
Lekin bizlarning ikki kesishadigan nuqtamiz bor edi, to‘g‘rirog‘i bir kesishish nuqtasi – Elizabet. Biz ikkalamiz ham aynan uni sevardik, Elizabet esa menga ham, unga ham befarq edi. Bu narsa men va Markesni bir-birimizga yaqinlashtirishi mumkin edi, lekin oramizda raqobat hissi kuchliroq edi.
Elizabet maktabdagi eng chiroyli qiz bo‘lmasa ham, jozibasi bilan hammadan o‘tib tushardi. U sochini boshqacha turmaklar, yurishlari oddiy, shu bilan birga kelishgan, tabassumi esa tinimsiz yomg‘ir yog‘ib, oyoq kiyimlari yo‘lakda bilchillagan, ko‘cha chiroqlari esa faqat maktabga boruvchi yoki keluvchi yo‘lnigina yoritgan mahzun kuz kunlarini ham yoritishga qodir edi.