Шарҳлар Марк Леви: Соя ўғриси Фарғона вилояти

Марк Леви ( Marc Levy) — француз ёзувчиси. 1961 йил 16 октябрда Булон-Бийанкур (фр. Boulogne-Billancourt) шаҳрида туғилган. 2005 йилда «Осмон билан Ер ўртасида» машҳур филми суратга олинган «Шунчаки рост бўлса» романи муаллифи. Иккинчи Жаҳон уруши пайтида ёзувчининг отаси Тулузада Марсел Лангер томонидан ташкил этилган 35-Халқаро коммунистик бригада таркибида Францияда қаршилик кўрсатиш ҳаракати аъзоси бўлган.

Полина, Луи ва Жоржга бағишланади.

Сояни тутмоқчи бўлганга Бахт сояси қисмат бўлур.
Вильям Шекспир[1]

Муҳаббатда, биласанми, энг асосийси – тасаввур. Ҳар бир киши бошқани аслиятдан қолишмайдиган даражада, бутун тасаввур кучи билан ўйлаши лозим, ўшанда, икки тасаввур учрашганда… бундан ажойиброқ нарса йўқ.
Мен қоронғуликдан, пардалар букламида, ётоқхона гулқоғозларида рақс тушадиган шарпалардан қўрқар эдим. Вақт ўтиши билан бу соялар йўқолди. Лекин болалигимни эслаганим заҳоти улар яна пайдо бўлар ва мен даҳшатли, таҳдидли сояларни яна кўра бошлардим.
Хитой мақолида айтилишича, тарбияли одам қўшнисининг соясини босмайди. Мен янги мактабга илк кун келганимда бу ҳақида билмас эдим. Менинг болалигим ўша ерда, мактаб ҳовлисида ўтган эди. Мен уни қувишни, тезроқ катта бўлишни истар эдим, лекин у менинг назаримда ҳали жуда кичик бўлган бу танада маҳкам тутиб тутар эди.
“Ҳаммаси яхши бўлади, мана кўрасан…”
Дарснинг биринчи куни. Мен чинорга суяниб турар ва гуруҳлар ҳосил бўлишини кузатар эдим. Мен уларнинг бирортасига ҳам тааллуқли эмасдим. Ҳеч ким менга табассум қилмади, таътилдан кейинги дўстона елкага уришлар, қувонч белгилари бўлмади, ва мен таътилни қандай ўтказганимни ҳеч кимга айтмадим. Бошқа мактабга ўтказилаётган болаларга ота-оналарнинг “ҳаммаси яхши бўлади, мана кўрасан…” иборасига жавобан томоғида тиқилган нарса билан бошланадиган сентябр тонги яхши маълум. Гўё ўзлари бирор нарсани хотирлайдигандек! Ота-оналар ҳамма нарсани унутишган, лекин бу уларнинг айби эмас, улар шунчаки қариб қолишган.
Шийпон остидаги галереяда қўнғироқ чалинди, ўқувчилар сафланишга югуришди, ўқитувчилар йўқламани бошлаб юборишди. Кўзойнаклилар учта эдик – кўп эмас. Мен олтинчи “С” синфига тушиб қолдим, ва ҳар доимгидек, синфда энг кичик эканлигим маълум бўлиб қолди. Мана декабрда туғишнинг оқибати! Ойим ва дадам ярим йилга синфдошларимдан илгари эканлигимга севинишса, мен учун ўқув йилининг бошланиши қийноқ эди.
Синфда энг кичиги бўлиш – тахтани артиш, бўрни олиб келиш, спортзалидаги матларни йиғиш, баскетбол тўпларини энг юқори рафларга қўйиш, ва ҳаммасидан ҳам ёмони, синфдошлар билан тушадиган расмларда олдинги қаторда туркча-чордана қуриб ўтириш. Мактабда ўқиётганингда хўрликларнингн чеки йўқ.
Агар олтинчи “С” синф болалари қўрқадиган ва менинг теп-терсим бўлган Маркес бўлмаганида, буларнинг барчасига чидаш мумкин эди. Агар мен мактабга илгарироқ борган бўлсам – бундан ота-онам жуда хурсанд эдилар – Маркес икки йил орқада қолган, унинг ота-онаси эса бунга жуда бефарқ эди. Ўғли мактабда банд, мактаб ошхонасида овқатланади, кечга яқин уйга келади, шунисигаям худога шукр.
Мен кўзойнак тақардим. Маркеснинг кўзи эса силовсиннинг кўзи каби ўткир эди. Мен тенгдошларимдан ўн сантиметр паст эдим, Маркес эса тўққиз сантиметрга баланд, мен ва унинг орамиздаги бўй фарқини тасаввур қилаверинг; мен баскетболни ёмон кўрардим, Маркес эса саватчага коптокни ташлаш учун бироз чўзилса бўлди эди; мен шеъриятни яхши кўрардим, у эса спортни, гарчи буларнинг ўзи бир-бирига мос бўлмаса ҳам; мен дарахт шохларидаги чигирткаларни кузатишни яхши кўрсам, Маркес уларнинг қанотини юлишни яхши кўрарди.
Лекин бизларнинг икки кесишадиган нуқтамиз бор эди, тўғрироғи бир кесишиш нуқтаси – Элизабет. Биз иккаламиз ҳам айнан уни севардик, Элизабет эса менга ҳам, унга ҳам бефарқ эди. Бу нарса мен ва Маркесни бир-биримизга яқинлаштириши мумкин эди, лекин орамизда рақобат ҳисси кучлироқ эди.
Элизабет мактабдаги энг чиройли қиз бўлмаса ҳам, жозибаси билан ҳаммадан ўтиб тушарди. У сочини бошқача турмаклар, юришлари оддий, шу билан бирга келишган, табассуми эса тинимсиз ёмғир ёғиб, оёқ кийимлари йўлакда билчиллаган, кўча чироқлари эса фақат мактабга борувчи ёки келувчи йўлнигина ёритган маҳзун куз кунларини ҳам ёритишга қодир эди.