Ишқ саҳроси

Қуръони Карим беҳуда, ботил шеърларни танқид қилиш билан бирга, Аллоҳнинг зикрига вобаста бўлган, адолат ҳимояси учун айтилган шеърларни мақтайди (Шуъаро сураси, 200-ояти тафсирига қаранг). Шундай қилиб, Қуръон бу соҳада ҳам ўзининг ҳидоятини тақдим қилади.

Имом Аҳмад ибн Ҳанбал Абдурраҳмон ибн Каъбдан, у отаси Каъб ибн Моликдан ривоят қилишича, у киши Шуъаро сурасида шоирлар ҳақидаги оятлар нозил бўлганда Расулуллоҳ солллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига келиб, «Аллоҳ таоло шоирлар ҳақида Ўз ҳукмини нозил қилиб қўйибди-ку?!» дейди. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Мўмин киши қиличи билан ҳам, тили билан ҳам жиҳод қилади. Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, сизларнинг уларга отадиган «ўқ»ингиз камон ўқидан ҳам ўткирроқ», дейдилар.

Расулуллоҳ солллаллоҳу алайҳи васаллам шеърда ана шундай қудрат борлигини ва бу ҳам Аллоҳнинг йўлидаги курашнинг бир тури бўлиши мумкинлигини баён қилиш билан бирга, ўрни келганда ана шундай «жанг» қилишга шоир саҳобаларни «сафарбар» этганлар. Мушриклар Исломни, Набий солллаллоҳу алайҳи васаллам бошлиқ мусулмонларни масхара қилиб шеър битишганда Расулуллоҳ солллаллоҳу алайҳи васаллам машҳур шоир Ҳассон ибн Собит розияллоҳу анҳуни уларга қарши шеър айтишга ундаб, «Аллоҳим! Уни ҳам Руҳул-қудс билан қўлла!» дея илтижо қилганлар (Бухорий ривояти). Бошқа нақлга кўра, у зот ўшанда Ҳассон розияллоҳу анҳуга қараб, «Руҳул-қудс сен билан», дея марҳамат этганлар.

Расулуллоҳ солллаллоҳу алайҳи васаллам бир неча ўринларда қофияли гапирганлари, баъзан шеър айтганлари саҳиҳ ривоятларда келган. У зот алайҳиссаломнинг шеър хусусида айтган энг машҳур сўзлари эса: «Баённинг ҳам сеҳрлиси, шеърнинг ҳам ҳикматлиси бор», деган ҳадисларидир (Имом Ҳоким «Мустадрак»да Абу Бакра розияллоҳу анҳудан ривоят қилган). Ушбу набавий илтифот асрлар оша мусулмон шоирлар ижодининг маёғи бўлиб келган.

Ҳа, ҳақни қўллаш, иймону ихлос руҳиятини шакллантириш, илму муҳаббат нурини таратиш, элюрт, Ватан меҳрини қалбларга сингдириб, ҳақиқатни ҳимоя этишда шеъриятнинг ўрни жуда катта. Шунинг учун ҳам Расулуллоҳ солллаллоҳу алайҳи васаллам бу ишга Ҳассон розияллоҳу анҳуни камарбаста қилмоқдалар.

Дарҳақиқат, шеърда ҳикмат бор, сир бор, сеҳр бор. Оддий фикрларни ҳам шеърга солсангиз, ўзгача таъсир касб этади. Ушбу қонуниятдан келиб чиқиб, юқорида зикр қилинган оят-ҳадисларга таянган ҳолда, яхшиликка тарғиб қиладиган, эзгу маъноларни ўзида акс эттирган шеърлар динимизда қадрланади, юксак баҳоланади. Бу борада мумтоз адабиётимиз олий намуна ўлароқ юксак чўққида турганидек, замонавий шеъриятимизда ҳам жуда кўп ютуқлар бор. Ана шундай дурдоналарнинг энг саралари замонавий ўзбек шеъриятининг машҳур намояндаси Абдулла Ориповнинг асарларида ҳам ўз ифодасини топган.

Ҳар бир даврнинг ўз кишиси бўлганидек, ҳар бир замоннинг ўз шоири бўлади ва у замондошларининг дарду ҳасратларини қаламга олиб, уларнинг тилида хитоб этади. Адиб Абдулла Орипов ҳам ана шундай шахсиятлардан эди.

Абдулла Ориповни ҳамма қатори ёшлигимиздан таниб, айрим шеърларини мактабдаёқ ўқиб, ўрганган бўлсада, у кишининг ўзи билан шахсан танишиб, ҳамсуҳбат бўлиш сўнги йиллардагина насиб бўлди. Бу суҳбатларда улуғ шоирнинг нодир ва пишиқ мулоҳазаларидан кўп фойда олдик. Учрашувларнинг бирида у кишига «Олтин силсила» туркумининг айрим жузларини совға қилган эдик, жуда мамнун бўлдилар ва бу лойиҳа билан қизиқиб қолдилар. Хусусан, унинг юқори сифатини кўриб, нашриётимиз ҳақида қизиқдилар. Биз бу китоб устозимиз шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф раҳматуллоҳи алайҳ бошчилигида чоп этилган асар эканини ва у зот асос солган «Ҳилол-нашр» нашриёт-матбаасида чоп қилинганини айтдик. Шоирнинг ҳазратга муҳаббати ва эҳтироми ҳам ўзгача экан, устоз ҳақларида жуда кўп илиқ сўзлар айтдилар ва ушбу самимий муҳаббат сабаблими, ўша ердаёқ ўзларининг бирор китобини нашриётимизда чоп қилиш ниятлари борлигини изҳор қилдилар. Шу заҳоти севимли шогирдлари Алишер Назарга айрим кўрсатмаларни айтдилар, тез орада нашриётни бориб кўриб, шайх ҳазратларини хотирлаш, устознинг фарзандлари ва шогирдларига, нашриёт ва матбаа аҳлига дил изҳорларини баён этиш режалари борлигини таъкидладилар. Кўп ўтмай, бу ниятлари амалга ошди.

Алишер Назар раҳматли шоиримиз Абдулла Орипов нашриётимизда чоп эттирмоқчи бўлган шеърлари тўпламини каминага юбориб, ундаги шеърларнинг мазмунини диний нуқтаи назардан баҳолаб, фикр-мулоҳаза билдиришимни илтимос қилди. Мен бу вазифани бажонидил бажариб, қўлдан келганича баъзи сатрлар юзасидан камтарона таклифларимни айтган бўлдим. Мени хурсанд қилган ва шоиримизга бўлган муҳаббатимнинг ортишига сабаб бўлган иш шу бўлдики, бу инсон ноёб истеъдод эгаси, улуғ шоир, қатор унвонлар соҳиби, замонасининг етакчи адибларидан бўлишига қарамай, шеърлардаги баъзи фикрларга шаръий аҳкомлар юзасидан айтилган таклиф ва мулоҳазаларни ҳеч бир эътирозсиз қабул қилиб, ўз фазилатларини яна бир бор намоён этдилар. Таъкидлаш лозимки, бундай тузатишлар саноқли ўринлардагина керак бўлди. Қўлингиздаги китобча шу зайлда нашрга тайёрланди.