Насабнома

Саҳифаларда айрим такрор ўринлар, ноаниқликларга дуч келган бўлсангиз, ранжиманг. Эсга олинг: баъзи такрорлар, биринчидан, бир-бирини тўлдиришга хизмат этса [ал-Банжий (172-бет), ар-Рудакий (198-бет) ва б.], иккинчидан, нисбатлари бирдан ортиқ олимлар ҳақидаги маълумотни топишга қийналмаслигимизни ўйлаб, муаллиф шундай йўл тутганлар. [Абу Бакр Муҳаммад ибн Аббос ал-Хоразмий ат-Табархазий тўғрисида тўхталганда, «Оталари Табаристондан, оналари Хоразмдан. Шунинг учун икки нисбат бир қилиниб, қисқартма шаклда «ат-Табархазий» дейилган. Бу нисбат билан ҳам шуҳрат қозонганлар. Мен уни خ(хо) ҳарфида зикр қилган эдим. Лекин бу нисбат билан ҳам танилганлари учун яна ط (итқи то) ҳарфида ҳам зикр қилдим. У Абу Бакр ал-Хоразмийдир» (156-бет) деб ёзилганини ёдга келтиринг.] «Мадина» нисбатига изоҳ эса уч ўринда (122, 231, 305-бетлар) таржимонлар томонидан қарийб айнан такрорланган. Такрор ўқиш кони фойда: ўқилганлар хотирада муҳрланиб қолади, иншооллоҳ. Қуръони карим ҳам ўқинг إقرأْ (иқра) деган даъват билан («Алақ» сураси) бошлангани бежиз эмас-да, ахир. 

Сўз ишлатишда ҳам, имкон қадар, матнга асосланишга ҳаракат қилинди. Шунга кўра ноҳия ҳозирги туман сўзи ўрнида қўлланган деб тушунмаслик лозим; адиб ёзувчи (Ўзбек тилининг изоҳли луғати) маъносидагина эмас, тарбиячи, муаллим; адабиётчи (Навоий асарлари луғати) маъноларида ҳам ишлатилган бўлиши мумкинлигини эътиборга олиш даркор; уламолар сўзида кўплик такрорлангандек туюлса-да, -лар ёзилди. Умуман, араб тилида сизсираш бўлмаса ҳам, одатимизга мувофиқ -лар қўшимчасидан ҳурмат маъносида кўп фойдаланилди. Усрушана, Исбижоб, Абул Аббос сингари баъзи номлар, шунингдек, куния, жумодул аввал, милод каби сўзлар имлоси ҳам айрим китоблардагидан фарқли туюлса, маъқулини танларсиз. [Саналардаги мавҳумлик: Абул Фазл Аҳмад ибн Али ас-Сулаймоний ал-Байкандий вафотлари 29-бетда 412/1022, 74-бетда 404/1014 йиллар деб берилгани, Муҳаммад ал-Кубиндавий ва акалари деб таъкидланган Бакр ан-Насафий ал-Кубиндавийнинг туғилган ва вафот этган вақтлари айнан кўрсатилгани (302-бет) аслича қолдирилди.] Абу Ҳафс ан-Насафийнинг китоблари «ал-Қанд фи зикри уламои Самарқанд» номи билан («Ўзбекистон миллий энциклопедияси» Давлат илмий нашриёти, 2001 й.) чоп этилган бўлса-да, мутаржимлар Абдулкарим ас-Самъоний ёзганидек «ал-Қанд фи маърифати уламои Самарқанд» («ал-Ансоб», 3-жуз, 448-саҳифа) тарзида қолдирдилар.

Хуллас, таржима ва таҳрир ҳақида хулоса чиқариш Сизнинг адолатли ҳукмингизга ҳавола.

Шундай қилиб, қимматли вақтимиз беҳуда ўтмади: жаҳон тафаккури тарихида муҳим ўрин забт эта олган ватандошларимиз – машҳур олимларнинг имло мажлисларида бўлдик, мунозараларида қатнашдик, панд-ўгитларини, ваъзларини тингладик. «Ҳикматнома»да битилганидек, олимлар билан ўтирсанг, фойда оласан. Чунки гул ёнида ўтирган одамга гул ҳиди уриб қолади. (Т., «Чўлпон», 1992, 98-бет.) Илоҳо, «Насабнома»дан бебаҳра, бенасиба қолмаганимиз – маънавиятимизни янада бойитишга озгина бўлса-да ҳисса қўшилгани рост бўлсин. Аллоҳ унда номлари тилга олинган улуғ аждодларимизнинг руҳи покларини ҳаммамиздан рози айласин; ҳар ерда, ҳар ишда ҳамиша барчамизни Ўзи қўлласин.