Умид Исмоилов: Математиканинг олтин китоби

Кўп йиллик тажрибадан маълумки, ўқувчилар мураккаброқ масалаларни индивидуал ечишга қийналадилар. Шуни эътиборга олган ҳолда, қўлланманинг «Ифодаларни соддалаштириш, функциянинг аниқланиш соҳасини, қийматлар соҳасини, ифодаларнинг энг катта ва энг кичик қийматини топиш ҳамда арифметик ҳамда геометрик прогрессияларга бағишланган биринчи бобида мураккаброқ алгебраик ифодаларни, таркибида иррационал функциялар қатнашган ифодаларни, тригонометрик ва логорифмик ифодаларни соддалаштиришда, айрим мураккаброқ кўринишдаги функцияларнинг аниқланиш соҳаларини, қийматлар соҳаларини, функциянинг энг катта ва энг кичик қийматларини топишдек масалаларни ечишда ўқувчига осон ўзлаштириш имконини яратган ҳолда бобдаги барча масалалар ечиб берилмоқда.

Қўлланманинг «Тенгламалар ва тенгсизликларни ечиш»га бағишланган иккинчи бобида қуйидагилар келтирилган:

1. Алмаштиришлар ёрдамида ёки янги ўзгарувчи киритиш билан ечиладиган мисоллар;

2. Квадрат тенгламалар ва Виет теоремаси билан боғлиқ мисоллар, 3. Иррационал тенгламалар ва тенгсизликлар; 4. Модулли тенгламалар ва тенгсизликлар; 5. Кўрсаткичли тенгламалар ва тенгсизликлар; 6. Логорифмик тенгламалар ва тенгсизликлар,

7. Параметрли тенгламалар мавзуларига оид мисолларнинг ечилиши устида то хталиб, муҳтарам ўқувчи тилидан баён қилишга ҳаракат қилинди.

Қўлламанинг учинчи боби тригонометрик тенглама ва тенгсизликларни ечишни ўрганишга мўлжалланган бўлиб, тригонометрик ифодаларнинг қийматини топиш, соддалаштириш, тенглама ва тенгсизликни ечишга доир турли масалалар баён қилинган.

Кўп йиллик педагогик тажрибадан шу нарса маълумки, ўқувчилар тригонометрияга оид билим ва кўникмаларни эгаллашда анча қийналишади. Ана шуни назарда тутиб, ушбу бобда ўқувчиларнинг тригонометрик тенгламалар ва тенгсизликлар, тескари тригонометрик тенглама ва тенгсизликлар, уларнинг турлари ва ечилишининг осон ва қулай усуллари ўқувчи тез ўзлаштириш даражасига эътибор қаратилган ҳолда баён қилинди.

Қўлланманинг тўртинчи боби «Матнли масалаларни ечишга бағишланган бўлиб, бу бобда матнли масаларнинг турлари, уларни ечишга доир рационал усуллар ҳақида баён қилинган.

Қўлланманинг бешинчи боби геометрияга оид масалаларни ечишга бағишланган бўлиб, масалаларнинг тўғри ечимини топишга, унинг нозик томонларини ўқувчи тез ўзлаштириб олишларига, билим ва кўникмаларини мустаҳкамлашларига эътибор қаратилди.

Ушбу қўлланма нафақат олий ўқув юртларига киришни мақсад қилганлар учун, балки математикага қизиқувчи, ушбу фандан ёзма имтиҳонларга ҳам тайёрланувчилар учун фойдалидир. Шунингдек, математика ўқитувчилари учун ҳам асосий қўлланма бўла олади.

Ушбу қўлланмани ёзишдан мақсад олий ўқув юртларига кириш учун тест синовларида берилган барча масалаларни ечиб кўрсатиш эмас, балки кириш имтиҳонларида берилган ва абитуриент учун қийин ва мураккаб туйилган, ностандарт усулларда ечиладиган, мантиқий фикр-мулоҳазалар юритишни талаб қиладиган ва кўпроқ учрайдиган айрим масалаларнинг ечилиш усулларидан намуналар бериш билан муҳтарам ўқувчиларга шу типдаги масаларни ечишда тўғри йўлни танлай билишга кўмаклашишдир.

Ушбу қўлланманинг қўлёзма вариантини кўриб чиқиб, ўзларининг қимматли маслаҳатларини берган Урганч давлат университети қошидаги 2-сонли академик лицейининг олий тоифали математика ўқитувчиси Бобожонов Ҳамиджон Ҳайитбоевичга, олий тоифали математика ўқитувчиси Матёқубова Раъно Наримоновнага ҳамда Қўшкўпир туманидаги 4-сонли ИДУМнинг математика ўқитувчиси Исмоилова Дилдора Умидовнага ўз миннатдорчилигимни билдираман.